به گزارش TradePulse، رشد سالانه مصرف بنزین در ایران که سال‌ها با میانگین ۶ درصد بالا می‌رفت، در سال ۱۴۰۵ به صفر رسیده و در آبان امسال با ثبت نرخ منفی ۲ درصد، برای نخستینبار پس از دوران کرونا وارد فاز کاهشی شده است. این تغییر جهت در منحنی تقاضا که بر پایه جدیدترین داده‌های شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران به دست آمده، حاصل یک بسته اقدام قیمتی و غیرقیمتی است؛ از اصلاح مرحله‌ای نرخ سوم بنزین و سامان‌دهی کارت‌های آزاد جایگاه در ۱۱ استان مرزی تا جایگزینی روزانه ۲ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی با بنزین و رصد هوشمند جریان عرضه سوخت در تهران.
- رشد مصرف بنزین که پیش‌تر با میانگین ۶ درصد صعود می‌کرد، در سال ۱۴۰۵ به صفر و در آبان امسال به منفی ۲ درصد رسید.
- اصلاح نرخ سوم بنزین از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان، مصرف را بلافاصله ۱۱ میلیون لیتر در روز کاهش داد.
- مصرف روزانه سی‌ان‌جی پس از اصلاح نرخ‌ها ۱۵ درصد افزایش یافت؛ یعنی ۲ میلیون لیتر بنزین کمتر در روز.
- طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد جایگاه در ۲۴۸ جایگاه تهران، یک‌ماهه ۲۰ میلیون لیتر صرفه‌جویی ایجاد کرد.
چرا این خبر مهم است؟
ناترازی میان تولید و مصرف فرآوردههای نفتی، بهویژه بنزین، سالهاست یکی از چالشهای اصلی بخش انرژی ایران است و ادامه روند صعودی تقاضا، زنگ خطر جدی برای شبکه توزیع سوخت و پالایشگاههای کشور به صدا درآورده بود. ورود تراز مصرف به فاز منفی بدون ایجاد شوک میتواند نشاندهنده کارایی ترکیب ابزارهای قیمتی هدفمند و انضباطبخشی غیرقیمتی در مسدودسازی مسیرهای هدررفت و انحراف فرآورده باشد و تعادل پایدار را به تراز تولید و مصرف سوخت بازگرداند.
سقوط رشد مصرف از ۶ درصد به منفی ۲ درصد
رشد مصرف بنزین در سال‌های گذشته تحت‌تأثیر عواملی چون ورود مداوم خودروهای صفرکیلومتر، روند کند خروج خودروهای فرسوده، دگرگونی سبد مصرف سوخت و افت تمایل رانندگان به استفاده از سی‌ان‌جی، با میانگین ۶ درصد افزایش می‌یافت. این روند در سال ۱۴۰۵ متوقف شد و نرخ رشد به صفر رسید.
نقطه عطف در آبان امسال ثبت شد؛ جایی که نرخ رشد مصرف برای نخستینبار پس از دوران کرونا منفی شد و به منفی ۲ درصد رسید. دولت و وزارت نفت برای تغییر جهت منحنی تقاضا، مجموعه‌ای از تدابیر قیمتی و غیرقیمتی را با هدف مسدودسازی مسیرهای هدررفت، احیای سبد سوخت و سامان‌دهی کارت‌های آزاد اجرا کرده بودند.
اصلاح نرخ سوم بنزین و کاهش فوری ۱۱ میلیون لیتری مصرف
نخستین اقدام در مدیریت مصرف، اصلاح مرحله‌ای نرخ سوم بنزین بود. این ابزار قیمتی در گام نخست از آذر ۱۴۰۴ با افزایش نرخ بنزین آزاد از ۳ هزار تومان به ۵ هزار تومان کلید خورد و در گام بعدی، از بامداد ۱۷ شهریور امسال به ۱۰ هزار تومان رسید.
اثر این سیاست بلافاصله دیده شد. مصرف سوخت کشور که در ۱۶ روز نخست شهریور به رقم کم‌سابقه ۱۴۴ میلیون لیتر در روز رسیده بود، در نیمه دوم همان ماه با کاهش ۱۱ میلیون لیتری به ۱۳۳ میلیون لیتر در روز عقب نشست و در مجموع، صرفه‌جویی بیش از ۱۶۰ میلیون لیتر بنزین در بازه کوتاه ۱۵ روزه رقم خورد.
اهمیت این کاهش از آن جهت است که هم‌زمان با اوج سفرهای تابستانی رخ داد. افزون بر تثبیت پایداری شبکه توزیع، فشار عملیاتی شدیدی که بر دوش پالایشگاههای کشور قرار داشت نیز تعدیل شد.
احیای سبد سوخت؛ ۲ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی به‌جای بنزین در روز
هم‌گام با اصلاح قیمتی، مزیت اقتصادی سوخت پاک سی‌ان‌جی برای مصرف‌کنندگان دوباره احیا شد. آمارها نشان می‌دهد مصرف روزانه سی‌ان‌جی پس از اصلاح نرخ سوم بنزین ۱۵ درصد یا حدود ۲ میلیون مترمکعب افزایش یافته است؛ با توجه به معادل‌بودن هر مترمکعب سی‌ان‌جی با یک لیتر بنزین در چرخه احتراق، این افزایش به معنای جلوگیری مستقیم از سوختن روزانه ۲ میلیون لیتر بنزین در شبکه حمل‌ونقل کشور است.
مصرف سی‌ان‌جی در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به مرز روزانه ۲۴ میلیون مترمکعب رسیده بود، اما تثبیت طولانی‌مدت نرخ بنزین و کاهش توجیه اقتصادی رانندگان، آن را با وجود ظرفیت مغفول ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب در روز، به حدود ۱۵ میلیون مترمکعب کاهش داده بود. اکنون بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه عرضه سی‌ان‌جی استاندارد در کشور فعال است و با اتصال مناطق کمتر برخورداری مانند جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان به این شبکه، دسترسی ارتقا یافته است.
زیرساخت موجود نیز ظرفیت پاسخ‌گویی به تقاضای جدید را دارد؛ حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار دستگاه خودروی دوگانه‌سوز کارخانه‌ای و کارگاهی در چرخه تردد است و به‌ازای هر ۱ هزار و ۶۰۰ دستگاه خودرو، یک باب جایگاه سی‌ان‌جی وجود دارد.
سامان‌دهی سوخت در ۱۱ استان مرزی و مقابله با قاچاق سازمان‌یافته
دومین محور عملیاتی بر مناطق پرخطر و استان‌های مرزی متمرکز بود تا از قاچاق سازمان‌یافته فرآورده جلوگیری شود. بر پایه مصوبات کارگروه ماده ۸ و با درس‌گیری از الگوهای پیشین که تنها به شلوغی پمپ‌بنزین‌ها و صف‌های طولانی انجامیده بود، کارت‌های اضطراری از سطح جایگاه‌ها جمع‌آوری و سهمیه لایه سوم؛ یعنی ۵۰ لیتر با نرخ ۱۰ هزار تومان، مستقیماً روی کارت‌های هوشمند سوخت شخصی متقاضیان شارژ شد تا سوخت‌گیری آزاد بدون معطلی ممکن شود و مشخصات هر تراکنش ثبت بماند.
اجرای این طرح از مردادماه در استان کرمان آغاز شد، از ابتدای شهریور به سیستان و بلوچستان و از ابتدای مهر به خراسان جنوبی گسترش یافت. با اثبات کارایی سازوکار، از ابتدای آبان هشت استان دیگر شامل هرمزگان، یزد، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان نیز به آن پیوستند؛ توسعه‌ای که افزایش قابل توجه مصرف سوخت جایگزین سی‌ان‌جی و کاهش مصرف بنزین در این استان‌ها را در پی داشت.
شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد جایگاه در تهران؛ ضربه به منشأ اصلی انحراف سوخت
بررسی جزئیات مصرف نشان می‌دهد حدود ۶۰ درصد سوخت‌گیری‌ها با کارت هوشمند شخصی مالکان خودرو و ۴۰ درصد باقی‌مانده از محل کارت‌های آزاد و اضطراری مستقر در جایگاه‌ها انجام می‌شود؛ بخشی که منشأ اصلی انحراف فرآورده است. بر همین اساس، طرح آزمایشی «شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد جایگاه‌ها» بر اساس راهبرد ششم مصوبه هیئت وزیران با هدف پیشگیری از قاچاق سوخت و شفافیت آماری در تهران اجرایی شد.
در این سازوکار، متقاضی ابتدا کارت بانکی معتبر خود را در دستگاه می‌کشد و پس از احراز هویت، لیتراژ درخواستی خود را از ۱۰ لیتر تا سقف مجاز ۲۵ لیتر در تهران انتخاب و رمز کارت را وارد میکند. سپس دستگاه رسیدی حاوی رمز (توکن/ووچر) صادر میکند و متقاضی با دریافت کارت اضطراری از جایگاه‌دار و واردکردن رمز چهاررقمی درج‌شده روی رسید در نازل، سوخت‌گیری را انجام می‌دهد.
نتیجه اجرای آزمایشی این طرح در مهرماه، کاهش میانگین توزیع روزانه بنزین پایتخت از ۲۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر در مهر ۱۴۰۴ به ۲۰ میلیون لیتر در مهر امسال و صرفه‌جویی ۲۰ میلیون لیتری در یک ماه بود. طرح اکنون در ۲۴۸ جایگاه عرضه سوخت شهر تهران اجرا شده است.
یافته‌ها تصویر روشنی از مقیاس سوءاستفاده پیشین می‌دهد: بیش از ۴۰ درصد کل سوخت‌گیری‌ها و سوءاستفاده‌ها با کارت‌های آزاد تنها از سوی ۱۶ درصد مراجعان انجام می‌شد و در مواردی، ثبت ۷۰ تا ۱۰۴ نوبت سوخت‌گیری ماهانه برای پلاک یک خودرو به ثبت رسیده است.
مهار تقاضا بدون شوک؛ دستاورد ترکیب ابزار قیمتی و غیرقیمتی
دستیابی به رشد منفی ۲ درصدی در پاییز امسال نشان می‌دهد تغییر جهت منحنی تقاضا بدون ایجاد شوک، در گرو بهره‌گیری هم‌زمان از ابزارهای قیمتی هدفمند و انضباطبخشی غیرقیمتی در شبکه توزیع است. اصلاح نرخ سوم در کنار انتقال مستقیم سهمیه کارت آزاد جایگاه‌ها به کارت‌های شخصی در ۱۱ استان، احیای ظرفیت سی‌ان‌جی و رصد هوشمند عرضه سوخت در پایتخت، بخش عمده‌ای از مصارف کاذب و منافذ انحراف فرآورده را مسدود کرده و ضمن کاستن از فشار بر پالایشگاه‌ها، تعادل را به تراز تولید و مصرف سوخت بازگردانده است.
پرسش‌های پرتکرار
رشد مصرف بنزین به چه میزان رسید؟ رشد سالانه مصرف بنزین که با میانگین ۶ درصد صعودی بود، در سال ۱۴۰۵ به صفر و در آبان امسال به منفی ۲ درصد رسید؛ نخستین رشد منفی پس از دوران کرونا.
چه اقداماتی در این مهار نقش داشت؟ چهار محور اصلی: اصلاح مرحله‌ای نرخ سوم بنزین، سامان‌دهی کارت‌های آزاد جایگاه در ۱۱ استان مرزی، جایگزینی روزانه ۲ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی با بنزین و شناسه‌دار کردن کارت‌های آزاد جایگاه در تهران.
طرح شناسه‌دار کردن کارت آزاد چگونه عمل میکند؟ متقاضی با کارت بانکی خود احراز هویت می‌شود، لیتراژ درخواستی را از ۱۰ تا سقف ۲۵ لیتر انتخاب میکند و با توکن صادرشده روی رسید و رمز چهاررقمی، در نازل سوخت‌گیری میکند؛ به این ترتیب هر تراکنش هویتی ثبت می‌شود.
دیدگاه‌ها(0)
نظر خود را با ما به اشتراک بگذارید. دیدگاه‌ها بازبینی می‌شوند و درج لینک مجاز نیست.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید.
افزودن دیدگاه