بودجه هوش مصنوعی شرکتها؛ پول واقعاً کجا میرود؟

سخنگویان شرکت‌ها از «تحول هوش مصنوعی» می‌گویند و از بودجه‌های بزرگ خبر می‌دهند؛ اما وقتی از جلسات ارائه بیرون می‌آییم و صورت‌های مالی را ورق می‌زنیم، تصویر دقیق‌تری به‌دست می‌آید: بخش عمده پول هوش مصنوعی نه به جلوه‌های درخشان، بلکه به کارهای خاکی و پشت‌صحنه‌ای می‌رود که در هیچ ارائه‌ای نمی‌درخشد. شناخت این نقشه خرج، برای هر کسی که می‌خواهد بداند هوش مصنوعی در دنیای واقعی چه می‌کند، ضروری است.

زیرساخت؛ گران‌ترین سطر پیش‌فاکتور

بخش قابل‌توجه بودجه‌های هوش مصنوعی صرف پردازش و زیرساخت می‌شود: ظرفیت پردازنده‌های گرافیکی ابری، مراکز داده و هزینه انرژی آن‌ها. برخلاف نرم‌افزار سنتی که هزینه‌اش با تعداد کاربران تنظیم می‌شد، هزینه پردازش هوش مصنوعی با حجم استفاده بالا می‌رود؛ و چون بیشتر شرکت‌ها ترجیح می‌دهند اجاره کنند نه بسازند، این هزینه در قالب قبض ابری، ماه به ماه برمی‌گردد. بسیاری از مدیران مالی نخستین‌بار در همین قبض‌ها فهمیدند هوش مصنوعی یک خط هزینه مستقل است، نه یکی از بندهای فهرست نرم‌افزار.

داده؛ پروژه‌ای که هیچ‌کس دوستش ندارد

دومین مقصد بزرگ پول، خسته‌کننده‌ترین بخش ماجراست: داده. مدل‌ها فقط با داده پاک، قابل‌دسترس و به‌روز خوب کار می‌کنند؛ و واقعیت بیشتر شرکت‌ها این است که داده‌شان پراکنده در سیستم‌های قدیمی، اکسل‌های شخصی و جزیره‌های سازمانی خوابیده است. پیش از هر دستیار موفقی باید خطوط لوله داده ساخته، کیفیت تضمین و دسترسی‌ها و حریم خصوصی تعریف شود. این بخش معمولاً طولانی‌تر از برآورد اولیه درمی‌آید و بودجه‌اش همان چیزی است که «هزینه پنهان هوش مصنوعی» نامیده می‌شود.

استعدادها و بازآموزی

سومین سهم بزرگ، انسان‌ها هستند. مهندسان داده و متخصصان مدل‌سازی از گران‌ترین نیروهای بازار کارند و رقابت بر سر استخدامشان شدید است. اما هزینه استعداد فقط حقوق نیست؛ آموزش کارکنان موجود که باید یاد بگیرند با ابزارهای تازه کار کنند و فرایندهایشان را بازطراحی کنند، بخشی از بودجه است که در برنامه‌ریزی‌ها معمولاً دست‌کم گرفته می‌شود. تجربه نشان داده پروژه‌هایی که فقط به ابزار فکر می‌کنند و به مهارت و فرهنگ نه، در میانه راه متوقف می‌شوند.

مدیریت تغییر؛ جایی که پروژه‌ها می‌میرند

هوش مصنوعی سازمانی وقتی ارزش می‌سازد که فرایندها عوض شوند؛ و تغییر فرایند یعنی رویارویی با عادت، ترس از جایگزینی و مقاومت بی‌صدای سازمان. بودجه مدیریت تغییر، از بازطراحی گردش کار تا همراهسازی مدیران میانی و پاداش به استفاده، همان چیزی است که موفق‌ها را از شکست‌خوردگان جدا می‌کند. شرکت‌های پیشرو دریافته‌اند فناوری، ارزان‌ترین بخش تحول است؛ سخت‌ترین بخش، آدم‌ها هستند.

آزمون بازگشت سرمایه

و اما پرسش حسابداران: این خرج‌ها برمی‌گردند؟ پاسخ صادقانه هنوز آمیخته است. بسیاری از پروژه‌های نمایشی هرگز به بهره‌برداری جدی نمی‌رسند و بهره‌وری کلان با تأخیر ظاهر می‌شود؛ الگویی که در فناوری‌های عمومی پیشین هم دیده شد. شرکت‌های موفق سه کار می‌کنند: ابتدا مسئله را تعریف می‌کنند نه فناوری را؛ برای هر پروژه شاخص سنجش روشن می‌گذارند؛ و پروژه‌های بی‌نتیجه را زود و بی‌سروصدا می‌بندند. بودجه هوش مصنوعی وقتی سرمایه‌گذاری است که با نظم مدیریت شود؛ وگرنه فقط یک خط تازه در صورت سود و زیان است.