اقتصاد آسیای مرکزی؛ فرصت‌های تازه در قلب اوراسیا

اقتصادهای آسیای مرکزی در سال‌های اخیر جایگاهی تازه در نقشه اقتصادی اوراسیا پیدا کرده‌اند. ترکیبی از پروژه‌های ارتباطی، جریان‌های سرمایه‌گذاری از سوی همسایگان و اصلاحات تدریجی ساختاری، به باور ناظران، در فصل‌های اخیر به ثمر نشسته است. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که توجه بازیگران تجاری و سرمایه‌گذاری منطقه به این پهنه بیش از هر زمان دیگری معطوف شده و نشست‌های اقتصادی متعددی برای شناسایی فرصت‌های آن برگزار می‌شود.

موقعیت ترانزیتی؛ گرهگاه اوراسیا

هیچ ویژگی‌ای به اندازه موقعیت جغرافیایی برای آسیای مرکزی اهمیت ندارد. این منطقه پل ارتباطی میان اقتصادهای پرجمعیت شرق و جنوب آسیا و بازارهای اروپاست و هر بهبود کوچک در زیرساخت ریلی و جاده‌ای آن بلافاصله در زمان و هزینه حمل کالا اثر می‌گذارد. به گفته کارشناسان لجستیک، رقابت کریدورهای متعدد برای جذب ترافیک ترانزیتی، انگیزه‌ای مستمر برای سرمایه‌گذاری در بنادر خشکی، خطوط ریلی و گذرگاه‌های مرزی این منطقه ایجاد کرده است.

در کنار موقعیت جغرافیایی، ذخایر معدنی غنی و جمعیتی جوان، دو مزیت دیگر این پهنه‌اند که در گزارش‌های اقتصادی منطقه بارها به‌عنوان ظرفیت کم‌استفاده یاد شده‌اند. ناظران می‌گویند ترکیب این سه عامل، آسیای مرکزی را به مقصدی جذاب برای سرمایه‌گذاری‌هایی بدل کرده که به دنبال تنوع جغرافیایی و دسترسی به بازارهای جدید هستند.

اصلاحات ساختاری و جلب سرمایه

دولت‌های منطقه در سال‌های اخیر گام‌هایی برای بهبود فضای کسب‌وکار برداشته‌اند؛ از ساده‌سازی ثبت شرکت و صدور مجوزها تا تدوین چارچوب‌های تازه برای مشارکت بخش خصوصی در پروژه‌های زیرساختی. تحلیلگران معتقدند هرچند سرعت اصلاحات در کشورهای مختلف یکنواخت نیست، جهت‌گیری کلی به سمت گشودگی اقتصادی بیشتر است. ورود سرمایه از بازارهای همسایه و علاقه‌مندی شرکت‌های بین‌المللی به بازارهای مصرف نوظهور منطقه، به گفته ناظران، زنجیره‌ای از فرصت‌ها برای بخش خصوصی محلی ساخته است. آنچه این فرصت‌ها را واقعی می‌کند، پایداری اصلاحات است؛ جایی که شفافیت قوانین و ثبات مقررات، همان‌قدر اهمیت دارد که مشوق‌های مالی.

چالش‌هایی که نمی‌توان نادیده گرفت

با این حال، مسیر رشد بی‌مانع نیست. وابستگی به درآمدهای کالایی، محدودیت منابع آب و تنش‌های ژئوپلیتیکی اطراف، از جمله عوامل خطردار برای چشم‌انداز میان‌مدت این اقتصادها هستند. ناظران تأکید می‌کنند تداوم رشد در گروی آن است که اقتصادهای آسیای مرکزی از اتکای صرف به معادن و انرژی فاصله بگیرند و به سمت صناعات پردازشی، گردشگری و خدمات دیجیتال حرکت کنند.

گزارش‌های اخیر همچنین نشان می‌دهد همکاری منطقهای میان کشورهای این پهنه در حال گرم‌شدن است؛ از توافق‌های تجاری ترجیحی تا پروژه‌های مشترک زیرساختی که هزینه مبادلات را برای همه طرف‌ها کاهش می‌دهد و مقاومت اقتصادهای عضو را در برابر شوک‌های بیرونی بالا می‌برد.

در مجموع، آسیای مرکزی برای فعالان اقتصادی منطقه، از بازرگانان تا مدیران صندوق‌های سرمایه‌گذاری، دیگر پهنه‌ای دورافتاده روی نقشه نیست. پایش تحولات این منطقه، آن هم در لحظه‌ای که بازآرایی مسیرهای تجارت اوراسیا شتاب گرفته، برای هر تصمیم تجاری جدی درخور توجه است و بی‌توجهی به آن می‌تواند به معنای از دست دادن فرصت‌هایی تازه باشد.