اقتصاد
تورم مهر ۱۴۰۵ اعلام شد؛ نقطهبهنقطه ۸۸٫۷ درصد
مرکز آمار تورم مهر ۱۴۰۵ را ۸۸٫۷ درصد نقطهبهنقطه اعلام کرد؛ اما تورم سالانه ۷۶٫۸ درصد است و ماهانه ۴٫۴ درصد شتاب گرفته. معنای واقعی این عددها برای جیب شما.
مرکز آمار ایران عدد منتظره را اعلام کرده است: تورم نقطهبهنقطه مهر ۱۴۰۵ به ۸۸٫۷ درصد رسید. یعنی سبد خرید خانوار در مهر امسال، تقریباً دو برابر مهر پارسال گران شده است. عدد، ۱٫۱ واحد کمتر از شهریور است، اما درست همان‌جا که عده‌ای در پی «آرام‌شدن تورم» هستند، دو عدد دیگر خلافش را می‌گویند: تورم ماهانه به ۴٫۴ درصد رسیده و تورم سالانه در مهر به ۷۶٫۸ درصد بالا آمده است. به زبان ساده: ارزان‌شدن سفره اتفاق نیفتاده؛ فقط شیب یک عدد نرم دیده شده است.
در این گزارش از میز اقتصاد عدد به عدد بررسی می‌کنیم آمار مهر چه می‌گوید، کدام بخش آن قابل‌تأمل است، کدام بخشش واقعاً نگران‌کننده است و در پایان، معنای این ارقام را برای جیب خانوار تا پایان سال باز می‌کنیم.
تورم مهر ۱۴۰۵ دقیقاً چند اعلام شد؟
برای فهم آمار، اول باید سه سنجه را از هم جدا کنیم؛ سه عددی که در تیترهای خبری گاهی قاطی می‌شوند:
- تورم نقطهبهنقطه: ۸۸٫۷ درصد. مقایسه سطح قیمت‌های مهر ۱۴۰۵ با مهر ۱۴۰۴ است. ایران‌جیب این عدد را ۱٫۱ واحد کمتر از شهریور (۸۹٫۸ درصد) گزارش کرده است. ترجمه ساده برای خانوار: سفره‌ای که سال گذشته ۱۰ میلیون تومان خرج داشت، امسال حدود ۱۸ میلیون و ۸۷۰ هزار تومان خرج می‌خواهد.
- تورم ماهانه: ۴٫۴ درصد. رشد قیمت‌ها فقط از اول تا آخر مهر؛ ۰٫۲ واحد بیشتر از شهریور. این سریع‌ترین سنجه برای سنجش سرعت گران‌شدن است.
- تورم سالانه (دوازده‌ماهه): ۷۶٫۸ درصد. میانگین رشد قیمت‌های دوازده ماه منتهی به مهر؛ همان عددی که دنیای اقتصاد در گزارش خود برجسته کرده است.
شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور هم در مهر به عدد ۷۶۱٫۸ رسید. به زبان ساده، سبدی که در سال پایه ۱۰۰ واحد قیمت داشت، حالا ۷۶۱٫۸ واحد قیمت می‌خورد؛ یعنی سطح قیمت‌ها نسبت به پنج سال پیش، تقریباً هفت‌ونیم برابر شده است.
جالب است بدانید این شاخص از سبدی ساخته می‌شود که خوراکی و آشامیدنی، مسکن، حمل‌ونقل، پوشاک و بهداشت و درمان در آن وزن دارند؛ وزن هر گروه، سهمش از هزینه خانوار است. برای همین، حرکت دو گروهِ پر وزن مثل خوراکی و مسکن می‌تواند کل عدد را جابه‌جا کند؛ همان چیزی که کلیدِ فهم «کاهشِ» این ماه هم هست.
چرا کاهش ۱٫۱ واحدی نقطهبهنقطه خبر خوبی نیست؟
اول باید بگوییم عدد نقطهبهنقطه چرا پایین آمد. علت اصلی، «پایه مقایسه» است: مهر پارسال هم خودش ماه گران‌شدن شدیدی بود. وقتی کسرِ قبلی بزرگ باشد، رشد این‌ساله کوچک‌تر دیده می‌شود؛ بی‌آنکه در زندگی واقعی چیزی ارزان شده باشد.
دلیل دوم را تی‌جی‌جو گزارش داده: تورم نقطهبهنقطه خوراکی‌ها پایین آمده است. خوراکی وزن بزرگی در سبد خانوار دارد؛ آرام‌شدن همین یک بخش می‌تواند کل عدد را چند دهم واحد پایین بکشد. برای خانوارهای کم‌درآمد این می‌تواند خبر بهتری باشد، چون سهم خوراک در سبد آن‌ها بیشتر است.
اما دو عدد پشت سرِ این «کاهش»، حساب را روشن می‌کنند. تورم ماهانه از ۴٫۲ درصد شهریور به ۴٫۴ درصد مهر رسیده؛ یعنی سرعت ماهانه قیمت‌ها بیشتر شده، نه کمتر. اگر همین آهنگ ماهانه ادامه یابد، نرخ سال‌شده‌اش به حدود ۶۸ درصد می‌رسد. و تورم سالانه در هیچ ماهی از ۱۴۰۵ پایین نیفتاده است؛ هفت ماه پیاپی بالا رفته. کاهش ۱٫۱ واحدی، مثل آرام‌شدن موج دریا در ساعت مد است؛ جزر هنوز ادامه دارد.
تورم سالانه چگونه از ۵۰٫۶ به ۷۶٫۸ درصد رسید؟
روند تورم سالانه ۱۴۰۵ را ببینید؛ برخی ایستگاه‌های این مسیر:
- فروردین: ۵۰٫۶ درصد
- اردیبهشت: ۵۷٫۷ درصد
- مرداد: ۶۹٫۹ درصد
- مهر: ۷۶٫۸ درصد
در فاصله فروردین تا مهر، تورم سالانه ۲۶٫۲ واحد بالا آمده است. این یعنی شتاب تورمی؛ یعنی هر ماه، پول ملی نسبت به ماه قبل، سریع‌تر از ماهِ قبلِ آن ارزش از دست داده است. فاصله ما با اقتصادهایی که تورم‌شان را «بحران» می‌نامند هم از فروردین تا مهر بیشتر شده؛ مقایسه‌ای که در گزارش شتاب تورم آمریکا به ۳٫۷ درصد به‌تفصیل آمده است.
این صعود پیوسته دو پیام دارد. اول اینکه گران‌شدن، پدیده‌ای مقطعی نبوده که بیاید و برود؛ ریشه در نرخ ارز، هزینه‌های تولید و انتظارات تورمی دارد. دوم اینکه هر ماه تأخیر در مهار تورم، هزینه مهار بعدی را چند برابر می‌کند؛ همان چیزی که اقتصاددان‌ها به آن اینرسی تورمی می‌گویند: قیمت‌ها چون منتظرِ گران‌ترشدن‌اند، امروز گران می‌شوند.
تورم برای دهک‌های هزینه‌ای یک‌اندازه سنگین است؟
نه؛ و این مهم‌ترین بخش گزارش برای خانوارهاست. در مرداد ۱۴۰۵، دامنه تورم سالانه دهک‌های هزینه‌ای از ۶۷٫۶ تا ۷۸٫۳ درصد متغیر بود؛ فاصله‌ای بیش از ۱۰ واحد درصد میان سنگین‌ترین و سبک‌ترین تورمِ خانوارها. تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد خانوارهای کم‌درآمد معمولاً تورم سنگین‌تری را تجربه می‌کنند؛ چون سهم بزرگ‌تری از بودجه‌شان به خوراکی و مسکن می‌رود، اقلامی که قیمتشان به‌سختی پایین می‌آید.
تورم ماهانه ۴٫۴ درصد یعنی چه برای جیب خانوار؟
عدد ماهانه را به زبان سفره ترجمه کنیم. سبدی که اول مهر ۱۰ میلیون تومان می‌ارزید، آخر مهر حدود ۱۰ میلیون و ۴۴۰ هزار تومان می‌ارزد. یعنی حقوقی که اول ماه واریز می‌شود، تا آخر ماه حدود ۴ درصد از قدرت خریدش را از دست می‌دهد؛ و اگر تناسب حقوق با تورم برقرار نباشد، همین ۴ درصد مستقیماً از سفره، دارو و آموزش خانوار کم می‌شود.
نکته‌ای که در بلندمدت مهم‌تر است: تورم، مالیات بی‌صدایی است که همه می‌پردازند اما نه همه یک‌اندازه. صاحب دارایی — طلا، ارز، مسکن، سهام — بخشی از اثر تورم را با رشد قیمت دارایی جبران می‌کند؛ صاحبِ فقطِ حقوق، نه. این است که در سال‌های تورمی، فاصله دارا و ندار زودتر باز می‌شود. اگر دنبال راهی برای حفظ ارزش پول نقدتان هستید، قیمت دلار و طلا در بازار آبان را ببینید؛ و اگر ریسک‌پذیرترید، واکنش بازار سرمایه به این آمار را در گزارش ریزش دو روزه بورس تهران در آبان ۱۴۰۵ بخوانید.
تورم آبان و ماه‌های پایانی سال چه مسیری دارد؟
از امروز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ که جلو را نگاه می‌کنیم، سه نیرو روی تورم ماه‌های پیش‌رو اثر می‌گذارند و هر سه، رنگ محتاطانه دارند:
- نرخ ارز. دلار در محدوده ۲۷۱٬۵۰۰ تومان نوسان می‌کند و تا وقتی عرضه ارز حاصل از صادرات کم است — همان که در گزارش ضعیف‌ترین کارنامه صادرات پس از کرونا بررسی شده — فشار قیمتیِ کالاهای وارداتی کم نمی‌شود.
- هزینه لجستیک جهانی. کرایه حمل و بیمه بار، با تأخیر به قیمت نهایی کالا منتقل می‌شود؛ زنجیره‌ای که در هزینه حمل‌ونقل جهانی و تورم وارداتی به‌تفصیل باز شده است.
- فصل زمستان و انرژی. سرد شدن هوا معمولاً هزینه مسکن و انرژی خانوار را بالا می‌برد و در سال‌های اخیر، محدودیت انرژی صنایع هم گاهی عرضه کالا را کم کرده و کف قیمت‌ها را بالا برده است.
سناریوی محتمل‌تر این است که تورم ماهانه در محدوده ۴ درصد بماند و عدد نقطهبهنقطه در ماه‌های پیش‌رو بالا و پایین نوسان کند؛ چون پایه‌های مقایسه متغیرند. توصیه ما برای برنامه‌ریزی خانوار هم همین است: به عدد نقطهبهنقطه هر ماه قفل نشوید؛ به روند سالانه نگاه کنید که هفت ماه است یک‌نواخت بالا می‌رود.
این خبر برای شما چه معنایی دارد؟
- خبر بد: سفره مهر امسال تقریباً دو برابر مهر پارسال است و تورم ماهانه ۴٫۴ درصدی یعنی قدرت خرید حقوقِ شما هر ماه حدود ۴ درصد کوچک‌تر می‌شود.
- خبر نسبتاً خوب: تورم نقطهبهنقطه خوراکی‌ها پایین آمده است؛ برای خانوارهایی که خوراک سهم بزرگی از سبدشان دارد، کمی از فشار کم شده است.
- برای کارمندها: در فصل تمدید قرارداد و مذاکره حقوق، روند سالانه ۷۶٫۸ درصدی را دست‌مایه بگذارید؛ عددی رسمی و مستند است، نه ادعای این و آن.
- برای خانوارها: خریدهای بزرگ را پلکانی و برنامه‌ریزی‌شده انجام دهید؛ و همه پس‌انداز را به شکل پول نقد نگه ندارید؛ در تورم نقطهبهنقطه ۸۸ درصدی، پول نقد یعنی آب‌رفتن سالانه ارزش آن.
- برای تولیدکننده‌ها و کسب‌وکارها: قیمت‌گذاری صرفاً بر پایه تورمِ گذشته، مشتری را می‌ترساند؛ برنده این فصل کسی است که زنجیره ارزان‌تری بسازد و قیمت را آرام‌تر از تورم جابه‌جا کند.
و یک نکته پایانی، شاید مهم‌ترینِ همه: عدد ۸۸٫۷ درصد، میانگینی است که مرکز آمار روی سبد میانگین خانوارها حساب کرده؛ سبد شما ممکن است سنگین‌تر یا سبک‌تر از این میانگین باشد. حساب کتاب شخصی‌تان را بر اساس سبد خودتان بکنید، نه سرمقاله‌ها؛ و برای تصمیم‌های مالی مهم، متناسب با وضعیت خودتان برنامه بریزید. این گزارش، تحلیل است و جایگزین مشاوره مالی شخصی نمی‌شود.