انرژی
انرژی‌های تجدیدپذیر در خاورمیانه؛ آفتاب در نقش تازه
سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی در خاورمیانه شتاب گرفته و برق سبز به گزینه‌ای جدی در سبد انرژی کشورهای منطقه بدل شده است؛ گزارشی از روند‌ها.
خاورمیانه، سرزمینی که قرن‌ها با نفت و گاز شناخته می‌شد، در حال کسب هویتی تازه در نقشه انرژی جهان است. سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی در کشورهای مختلف منطقه شتاب گرفته و برق سبز به‌تدریج از حاشیه سبد انرژی به بخشی جدی از آن تبدیل شده است. به گزارش ناظران صنعت برق، فصل‌های اخیر از نظر شروع و پیشرفت پروژه‌های تجدیدپذیر برای منطقه پرکار بوده است.
پروژه‌های خورشیدی در مقیاس بزرگ
تا چند سال پیش، صحبت از مزرعه‌های خورشیدی بزرگ در منطقه بیشتر شبیه چشم‌انداز بود تا برنامه اجرایی؛ اما امروز این پروژه‌ها در مراحل مختلف ساخت و بهره‌برداری به سر می‌برند. مزیت منطقه در این عرصه کم‌رقیب است: تابش خورشید بالا، زمین‌های وسیع و تجربه کهن در مدیریت پروژه‌های بزرگ انرژی. به گفته کارشناسان، کاهش مستمر هزینه پنل‌ها و تجهیزات جانبی، جاذبه اقتصادی این طرح‌ها را سال به سال بیشتر کرده است. کارشناسان همچنین بر نقش مزایده‌های بزرگ منطقه‌ای در جذب سازندگان و سرمایه‌گذاران بین‌المللی تأکید دارند؛ رقابتی که قیمت تمام‌شده پروژه‌ها را پیوسته پایین‌تر آورده است.
ذخیره‌سازی؛ حلقه گمشده زنجیره
چالش اصلی مسیر سبزشدن، تولید نیست؛ ذخیره‌سازی است. نوسان روزانه تولید خورشیدی، منطق اقتصادی هر نیروگاه تجدیدپذیر را به توان شبکه در جذب و نگهداشت برق گره زده است. به همین دلیل، باتری‌ها و راهکارهای ذخیره‌سازی انرژی در گفت‌وگوهای انرژی‌شناسان منطقه به موضوع اول تبدیل شده‌اند و بحث امروز از «آیا» به «چگونه و با چه هزینه‌ای» رسیده است. ناظران می‌گویند هر جهش فناورانه در ذخیره‌سازی، بلافاصله بر سرعت توسعه پروژه‌های تجدیدپذیر منطقه اثر می‌گذارد.
هم‌زمان، طرح‌های ترکیبی که توان خورشیدی را با توربین‌های گازی کم‌کربن یا نیروی بادی پیوند می‌زنند، در حال گشایش راهی هستند برای رساندن برق سبز به ساعات اوج مصرف؛ راهکاری که به باور کارشناسان، پل گذار از شبکه امروزی به شبکه فرداست.
بازار برق و منطق اقتصادی
تازه‌ترین فصل این روایت، شکل‌گیری بازارهای منطقه‌ای مبادله برق و رشد معاملات برق سبز است. صنایع بزرگ، از فولاد تا مرکزهای داده، به دنبال تضمین منبع انرژی پایدار برای پاسخ به الزامات صادراتی و انتظارات سرمایه‌گذاران هستند و همین، تقاضایی تازه برای قراردادهای خرید بلندمدت برق تجدیدپذیر ساخته است. در همین حال، شکل‌گیری ابزارهای پوشش ریسک قیمتی در بازارهای برق، ابهام سرمایه‌گذاری را برای توسعه‌دهندگان پروژه‌های جدید کمتر می‌کند. تحلیلگران معتقدند پیوند میان سیاست تنوع انرژی و منطق بازار، پایدارترین موتور این تحول خواهد بود.
برای ناظران بازار انرژی، پیام این تحولات روشن است: خاورمیانه در حال تبدیل‌شدن از صادرکننده صرف سوخت فسیلی به قطبی چندوجهی در اقتصاد انرژی است. مسیر این گذار با فراز و نشیب همراه خواهد بود، اما جهت آن دیگر تردیدبردار نیست؛ جهانی که در آن آفتاب، جایگاهی هم‌تراز نفت در معادله انرژی منطقه می‌یابد و کشورهایی که زودتر این واقعیت را در برنامه‌های خود بگنجانند، برندگان گذار انرژی خواهند بود؛ و این برداشت، خود یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های بازار در سال‌های اخیر است.